Haider Ackermann, Tom Ford’un 2027 İlkbahar/Yaz defilesinden birkaç gün önce Instagram hesabında Scott Barnhill’in kendi yansımasına neredeyse öpüşecek kadar yaklaştığı bir video paylaştı. Defilede de modeller cam panellerin önünde duruyor, kendilerine bakıyordu. Seyircilerin önünde, normalde ayna karşısında yalnızken yaşanacak kadar kişisel bir ânı canlandırıyorlardı. Bir performansa dönüşen defiledeki anlar, telefonunu bir yere dayayıp hazırlanmasını kaydeden insanları da düşündürüyor. İzlenmeyi istemek. Ve kameranın diğer tarafında, izleyen için de özel anları izleme merakından bahsedebiliriz. The Attico’nun defilesinde ise davetliler, çarşafları dağınık bırakılmış yataklara oturdu. Gilda Ambrosio ve Giorgia Tordini koleksiyona “Kimse Bakmazken” adını vermişti. Giyindiğimiz, soyunduğumuz, üzerimize bir şeyler geçirip aynada denediğimiz yatak odası bu kez defile mekanıydı. Hazırlanırken telefonu açıp bizi izlemeleri için başkalarını da odaya davet ettiğimiz bir dönemi taklit ediyordu sanki. Get Ready With Me, kısaca GRWM videolarında yaptığımız tam da bu.
Peki hazırlanırken neden birinin bakmasını istiyoruz? Yarattığımız look’u göstermek, başkalarının fikrini almak, biraz sohbet etmek için mi? Yoksa kendimizi beğendiğimiz o ânı başkaları da görsün istediğimiz için mi? Ekranın öbür tarafında da bu daveti kabul etmeye hazır birileri var. Başkalarının nasıl yaşadığını, ne düşündüğünü, ne yaptığını öğrenmeye duyduğumuz, psikolojide “sosyal merak” olarak adlandırılan ilgi, bu videoları neden izlediğimizi kısmen açıklıyor. Beş saniye önce varlığından haberdar olmadığımız birinin dolabının önünde karar vermesini bekliyoruz: Pileli miniyi Maison Margiela’nın Tabi’leriyle mi tamamlayacak, gri soket çoraplarla giyeceği Prada topuklularla mı?
Fotoğraf: Acielle / Styledumonde, Courrèges
İçerik üreticilerinin Get Ready With Me temalı videolarında ilk randevuya ya da ofise hatta spora giderken ne giyeceklerine karar vermesini izliyoruz. İlk pantolon çıkıyor, ikincisi deneniyor, sonra dönüp ilkinde karar kılınıyor. Arada o akşam kiminle buluşacağını, hafta içinde başına ne geldiğini öğreniyoruz. Bu videolarda, hazırlanmak başlı başına anlatılacak bir konu. Dışarıda gecenin nasıl geçeceğini görmemiz bile gerekmiyor. Ayakkabılar giyilip çanta omuza asıldığında video bitebilir. Kıyafetlerimizi ya da onları nasıl bir araya getirdiğimizi gösterme fikri gayet anlaşılır. Kıyafetlerle uğraşmayı seviyorsak, o sabah aynada gördüğümüzden memnunsak bunu paylaşmak isteyebiliriz. Her paylaşımın arkasında çözülmeyi bekleyen bir özgüven meselesi aramak haksızlık. Beden algısı üzerine çalışan araştırmacı Beth Bell, çekici bulduğumuz bir görüntümüzü paylaşmanın tek başına sorunlu olmadığını söylüyor. Bell’in dikkat çektiği nokta, bu davranışın kişinin kendisiyle ilişkisinde nasıl bir yer tuttuğu. Beğenilmekten hoşlanmak, kendimizden memnun olmak için o beğenilere ihtiyaç duymakla aynı şey değil. Bu soruyu GRWM’ye de sorabiliriz: Üzerimizdekini zaten beğendiğimiz için mi gösteriyoruz, yoksa nasıl göründüğümüze karar vermek için yorumları mı bekliyoruz? Her video için tek bir cevap vermek zor. Bir arkadaşımıza “Bu olmuş mu?” diye sormak kadar gündelik bir istek de var burada. Bir de hiç tanımadığımız insanların bizi beğenmesi, zevkimizi takdir etmesi, nereden alışveriş yaptığımızı merak etmesi ihtimali. “Pantolon nereden?” yorumunu beklerken belki biraz da pantolonu iyi taşımış olduğumuzu duymak istiyoruz. “İnsanların dış görünüşlerine her zamankinden daha düşkün olduğu bir dönemde yaşıyoruz” diyordu defile sonrasında Haider Ackermann.
GRWM videolarında konuşulanların çoğu zaman kıyafetle pek ilgisi yok. Bailey Sarian’ın makyaj yaparken cinayet dosyaları anlatması ilk başta tuhaf bir fikir gibi geliyordu; meğer tam da izlemek istediğimiz şeymiş. Bir diğer kullanıcı gömleğini ütülerken kötü geçen buluşmanın ayrıntılarına giriyor. İzleyiciye söyleyecek sözü olan biri için hazırlanmak, tekrar tekrar dönülebilecek bir format. Düzenli içerik üretenlerin işine de yarıyor: Kullandıkları ürünü gösterebiliyor, varsa marka işbirliğini hazırlığın içine yerleştirebiliyorlar. İzlediğimiz sohbetin hangi noktada reklama dönüştüğünü anlamak için bazen açıklamaya bakmak gerekiyor.
Fotoğraf: Stella Hanan
Bizim neden izlediğimize gelince… Kimi gerçekten samimi olabiliyor. Arkadaşınızı dinlediğinizi düşünüyorsunuz. Genelde bizi ekranda tutan, ortaya çıkacak look kadar hazırlık sırasında anlatılanlar. Cihangir’de kahve buluşmasına giden bir yabancının hangi kazağı seçtiğini unutabiliriz; buluşacağı kişi hakkında anlattığı tuhaf ayrıntı aklımızda kalabilir. Bir sonraki videosuna rastladığımızda da ne olduğunu öğrenmek isteriz. Kıyafetlere bakmaya gelip sohbeti takip etmeye başlamak pek zor değil.
Yine de birinin yatak odasını görmek, onu tanımakla aynı şey değil. Hazırlığın ne kadarını izleyeceğimize videoyu çeken kişi karar veriyor. Sıradan insanların ne kadar sahici göründüğü bile başlı başına bir performans. Doğal görünmek için de kamerayı nereye koyacağınızı, nasıl konuşacağınızı, neyi gösterip neyi göstermeyeceğinizi bilmeniz gerekiyor. Sosyolog Erving Goffman gündelik hayatı sahne metaforuyla anlatırken, insanların başkalarına sundukları bir sahne önü ile performansa hazırlandıkları daha özel bir “backstage” arasında ayrım yapıyordu. Yatak odası, banyo, giyinme anı; yani eskiden dışarı çıkmadan önce yapılan hazırlık artık dışarı çıkmanın kendisi kadar görünür.
Çıkarıp yatağa attığımız pantolon da görüntüye giriyor, aynanın önündeki kararsızlığımız da. Bunları paylaşmak samimi olabilir; fakat hangi anın kayıtta kalacağını yine biz seçiyoruz.
Giyinirken bedenimizi ne kadar göstereceğimiz de bu kararlardan biri. Jean’in kalıbını göstermek için kameraya arkamızı dönüyoruz; belinin nereye oturduğu anlaşılsın diye tişörtü kaldırıyoruz. O sırada kendimizi beğenirken, biraz da beğenilmek isteyebiliriz. Yalnızca görüntüye bakarak buna karar veremeyiz. Ama kameranın açık olması, hazırlanırken yaptıklarımızı düşünmek için iyi bir neden. Kimse izlemese o kıyafeti yine dener miydik? Yoksa seyircinin varlığı, dolabın önünde biraz daha oyalanmak için aradığımız bahaneyi mi veriyor?
Kendini “closet therapist” diye tanımlayan stilist Allison Bornstein, Substack’inde giyinmeyi alışverişten daha fazla zaman ayrılması gereken bir pratik olarak ele alıyor. İnsanların çoğunun kıyafetleriyle oynamaya ancak evden çıkmalarına on dakika kala başladığını, bir şey yolunda gitmediğinde de dönüp her zamanki güvenli kombini giydiğini söylüyor. Bornstein’ın çözümü kıyafetlerle, ortada gidilecek hiçbir yer yokken oynamak. Bazen bunu yapabilmek için bir seyirciye ihtiyaç duyduğunu da itiraf ediyor ve Substack Live’da onu izleyen gözlerin, normalde denemeyeceği kombinleri denemesi için bir tür motivasyon yarattığını söylüyor. Aynanın karşısında tek başına geçirilen o kararsız on dakika artık performansa dönüşüyor. “Hangisini giyeyim?” sorusunu kişinin kendi kendine sorması yerine birkaç yüz bin kişinin önünde düşünmesine izin veriyor. Sosyal medyada başkalarının görüntülerini izlemek üzerine yapılan araştırmalar da bu bakışın zamanla insanın kendi bedenini de bir başkasının gözüyle değerlendirmesine yol açabildiğini gösteriyor.
Bu seyircinin içinde potansiyel sevgililerin de bulunduğunu unutmak zor. Instagram ile TikTok’un Tinder’ın yerini aldığını söylemek genellemeye girer. Ama dating app’in eskiden tek başına yaptığı işlerin artık farklı uygulamalara dağıldığı kesin. Hinge’de bütün biyografiniz birkaç fotoğraf ve kısa cevaba sıkışıyor. Instagram ise CV’deki referanslar bölümü. Arkadaşları kim, nereye gidiyor, eski saçları nasılmış, kimleri takip ediyor, geçen yaz kiminle tatile çıkmış? Story beğenmek, eski olmayan ama çok da yeni olmayan bir fotoğrafa kalp bırakmak, Close Friends’e almak, DM’den bir şakaya cevap vermek… Maalesef içinde yaşadığımız dünyanın kur yapma dili bunlar. Bir insanın gerçek ses tonunu, neye güldüğünü, nelere sinirlendiğini ya da kıyafetlerini aceleyle sokakta yürürken nasıl taşıdığını ise hâlâ ancak yan yana gelince öğreniyoruz.
Fit check’le thirst trap arasına da öyle dümdüz bir çizgi çekilemiyor. Biri “İşte bugün ne giydim” diyebilir; aynı video aynı anda “İşte bugün nasıl görünüyorum” da diyebilir. Üstelik bunu kimin izleyeceğini tam olarak bilmiyorsunuz: en yakın arkadaşınız, eski sevgiliniz, yarın tanışacağınız biri ya da algoritmanın önüne attığı tamamen yabancı biri. Bazı araştırmalarda, daha cinselleştirilmiş fotoğrafların bedenle ilgili daha fazla yorum topladığı ve onları görenlerin de kendi bedenlerine daha eleştirel bakmaya başladığı görülüyor. Kamera karşısında beden göstermeyi Instagram icat etmedi. Yeni olan, aynı görüntünün bir anda moda içeriği, arkadaş sohbeti, flört sinyali ve alışveriş tavsiyesi olarak çok amaçlılığı. Bir kıyafetin üzerimize yakışıp yakışmadığına karar verirken bile artık o odada tek başımıza değiliz; yorumları, beğenileri, henüz hiçbir şey söylememiş hayali izleyiciyi de içeri alabiliyoruz. Zaten bir noktadan sonra şunu düşünüyorsunuz. Burada gerçekten kıyafeti mi izliyoruz?
University of Illinois Chicago’da dijital iletişim üzerine çalışan Yueyang Yao, Samuel Hardman Taylor ve Sarah Leiser Ransom’ın 2024’te Instagram kullanıcılarıyla yaptığı araştırma, paylaşım yaparken karşımızda tek tek kimlerin olduğunu bilmesek bile kafamızda bir seyirci kurduğumuzu gösteriyor. “Kim olduğunu tam olarak bilmiyoruz ama orada olduğunu biliyoruz; ne göstereceğimizi, ne kadar anlatacağımızı da biraz ona göre ayarlıyoruz. GRWM’de aynanın karşısında hâlâ kendimize bakıyoruz, yalnız artık odada tek kişi yok. Kafamızın bir köşesinde bizi izleyen biri de var.”
Kamerayı kapattığımızda üçüncü kez dönüp jean’in arkasına yine bakar mıydık? Tişörtün önünü dört farklı şekilde içeri sokar mıydık? Çanta taşımaya niyetimiz yokken sırf look tamamlansın diye omzumuza asar mıydık? Bir milyon takipçili Katie Fang, anlatacak bir şeyi olmadığı günlerde video çekmediğini söylüyor. Fang’in işi kameranın karşısında doğal olmak; ama o doğallığı düzenli olarak üretebilmek de artık işinin bir parçası. Markalarla çalışıyor, kullandığı ürünler viral oluyor, güzellik kampanyalarında yer alıyor. Buna rağmen videoyu izlerken hissetmeniz gereken şey hâlâ arkadaşınızın makyajını yaparken FaceTime’ı açmış gibi.
